Yükseköğretim Kurulu (YÖK) üniversitelerin 2025 Yılı İzleme ve Değerlendirme Raporu’nu yayımladı. Rapora göre üniversitelerde akademik üretim zayıflayıp sanayi ve sermaye işbirlikleri derinleşiyor. Sosyal imkanlar ve memnuniyet yüzdelerinde çoğunlukla vakıf üniversiteleri yer alırken devlet üniversitelerinde pek çok imkana erişim ulaşılamaz hale geliyor

Yükseköğretim Kurulu (YÖK) üniversitelerin 2025 Yılı İzleme ve Değerlendirme Raporu’nu yayımladı. Yayımlanan rapor, Eğitim ve Öğretim”, “Araştırma-Geliştirme, Proje ve Yayın”, “Uluslararasılaşma”, “Sürdürülebilirlik” ve “Topluma Hizmet ve Sosyal Sorumluluk” olmak üzere beş ana kategoride gruplandırıldı.

67 gösterge üzerinden üniversitelerin değerlendirildiği rapor akademik üretim konusunda zayıflayıp sanayi ve sermaye işbirliklerinin derinleştiğini gösteriyor. Sosyal imkanlar ve memnuniyet yüzdelerinde çoğunlukla vakıf üniversiteleri yer alırken devlet üniversitelerinde pek çok imkana erişim ulaşılamaz hale geliyor.

Üniversite-sanayi iş birliği: Akademik alanın işgali

Rapor, üniversitelilerin akademik-bilimsel çalışmalarını sermaye ihtiyaçlarına göre dizayn eden ve üniversitelileri ucuz işgücüne dönüştüren sanayi iş birliklerini “öğrenci deneyimini zenginleştiren ve onları profesyonel hayata hazırlayan uygulamalı faaliyetler” olarak değerlendiriyor.

Raporda, üniversitelilerin sanayi ile yaptığı projelerin sayısının arttığı görülüyor. Üniversitelilerin deneyim kazanması gerekirken özel sektörün iş projelerini geliştirmek ve tamamlamak üzerine kurgulanan projeler ve araştırma konuları için ise “Hem devlet hem de vakıf üniversitelerinin öğrenci projeleri yoluyla sektörel iş birliklerine aktif katkı sunduğunu ortaya koymaktadır” ifadeleri kullanılıyor.

Rapora göre, 2024 yılında sanayi ile ortak yürütülen Ar-Ge projesi kapsamında toplam 2812 proje yürütüldü. Bu projelerin 2.569’u devlet üniversiteleri, 243’ü ise vakıf üniversiteleri tarafından gerçekleştirildi. En fazla Ar-Ge projesi yürüten üniversiteler arasında Erciyes Üniversitesi, Ege Üniversitesi ve Selçuk Üniversitesi yer alıyor.

Raporda, 2024 yılında Ar-Ge harcaması yapan üniversite sayısının 192’i olduğu belirtilirken bu üniversitelerin 123’ünün devlet, 69’unun vakıf üniversitesi olduğu aktarıldı. Bu üniversitelerin toplam bütçeleri içinde Ar-Ge’ye ayrılan pay oranı ortalama yüzde 3,01 düzeyinde oldu. 2023’teki oranlara göre kıyaslandığında vakıf üniversitelerinde gerileme yaşanırken devlet üniversitelerinde ise arttı.

Raporda “2024 yılı itibarıyla Ar-Ge’ye ayrılan bütçe oranı sıralamasında Gazi Üniversitesi ilk sırada yer alıyor. Rapora göre üniversitelerin yatırım bütçelerinden Ar-Ge’ye harcadığı bütçenin oran ortalaması ise yüzde 16,01 olarak aktarılıyor.

Akademisyen başına 0,35 makale

Üniversitelerin ulusal düzeydeki yayın performansını yansıtan TR Dizin verilerine göre, öğretim üyesi başına düşen ortalama yayın sayısı 0,35 olarak hesaplandı. Son 5 yıla kıyasla bu sayı en düşük oran oldu.

Uluslararası alandaki görünürlüğü ortaya koyan Web of Science (WOS) veri tabanında taranan bilgilere göre ise öğretim üyesi başına düşen yayın sayısı ortalaması 0,85.

Yükseköğretim kurumlarının sanayi ile etkileşiminin 2021’den bu yana arttığı görülen raporda, sermaye iş birliğiyle yapılan yayınların oranı 72 üniversitede yüzde 1’in üzerinde olup bu üniversitelerde sermayeyle beraber gerçekleştirilen toplam yayın sayısı ise 1247.

Öte yandan, 2024’te toplam 52 üniversitede 236 doktoralı araştırmacı istihdam edildi. Raporda yalnızca 6 üniversite 10 ve üzeri araştırmacı istihdam edildiği aktarıldı.

İstihdam tablosu

YÖK’ün raporuna göre 2024’te ilk iş bulma süresi ortalama 4.5 ayken TÜİK verilerinde lisans mezunlarında ortalama ilk iş bulma süresi ise 14.4 ay.

Mezunlarının en hızlı iş bulabildiği üniversiteleri ise çoğunlukla vakıf üniversiteleri oluşturuyor. Listedeki ilk 20 üniversitenin 12’sinde vakıf üniversiteleri yer alıyor. Lisansta mezunlarının en hızlı iş bulabildiği üniversite Demiroğlu Bilim Üniversitesi.

Aynı tablonun görüldüğü ön lisansta da ilk 20 üniversitenin 12’sini vakıf üniversiteleri oluşturuyor, ilk sırada Fenerbahçe Üniversitesi yer alıyor.

Memnuniyet yüzdeleri: Devlet üniversiteleri yer bile almıyor

Üniversitelilerin memnuniyetine ilişkin veriler sosyal imkanların vakıf üniversitelerinde toplandığını gösteriyor.

2024 yılı TÜDA verilerine göre,

• Derslerin işleyişine ilişkin memnuniyet yüzdesinin en yüksek olduğu 20 üniversiteden 12’sini vakıf üniversitesi oluşturuyor. Birinci sırada ise İstinye Üniversitesi yer alıyor.
• Öğretim üyelerinden memnuniyet yüzdesinin en yüksek olduğu 20 üniversiteden sadece 3’ünü devlet üniversitesi oluşturuyor. Listenin ilk sıralarında ise İstinye Üniversitesi, TED Üniversitesi, Kadir Has Üniversitesi ve Özyeğin Üniversitesi yer alıyor.
• Kütüphane hizmetlerine ilişkin genel memnuniyet yüzdesinin en yüksek olduğu 20 üniversiteden yalnızca 6’sı devlet üniversitesi. Listenin ilk sıralarında Erzurum Teknik Üniversitesi, Kadir Has Üniversitesi, İstinye Üniversitesi ve Sabancı Üniversitesi yer alıyor.
• Spor alanlarına ilişkin genel memnuniyet yüzdesinin en yüksek olduğu 20 üniversitenin sadece 1’ini devlet üniversitesi oluşturuyor. Listenin ilk sıralarında İbn Haldun Üniversitesi, İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, Özyeğin Üniversitesi ve Koç Üniversitesi yer alıyor.